TRHT: Her yıl ya da iki yılda bir aracımızı muayeneye götürüyoruz. Randevu alıyoruz, ücret ödüyoruz, sıraya giriyoruz. Sonra araç testten geçiyor ya da “kusurlu” bulunup geri gönderiliyoruz. Tamire gidiyoruz, tekrar geliyoruz, yeniden kontrol yaptırıyoruz. Çoğu zaman şu soruyu soruyorum:

Bu sistem gerçekten trafik güvenliği için mi var, yoksa vatandaşa ek bir mali yük mü oluşturuyor?

Muayene istasyonlarında yapılan işlem bakım değil, onarım değil. Sadece teknik kontrol. Arıza tespit ediliyor ama çözüm sunulmuyor. Arızayı serviste yaptırıyoruz, hem tamir ücreti ödüyoruz hem de muayene için ödeme yapıyoruz. Bazen küçük bir eksik için ikinci kez gelmemiz isteniyor. Vatandaşta oluşan algı şu: “Eksik bulmaya çalışılıyor.” Oysa Avrupa’daki uygulamalara baktığımda farklı bir yaklaşım görüyorum.

🇩🇪 Almanya – Güvenlik Odaklı TÜV Sistemi

Almanya’da araç muayenesi TÜV tarafından yürütülüyor.

Orada sistemin temel amacı “eksik bulmak” değil, trafik güvenliğini sağlamak. Araçlar genellikle 2 yılda bir muayeneye giriyor. Küçük kusurlar için araç sahibine makul süre tanınıyor. Aynı istasyonda kısa sürede yapılan tekrar kontrolde çoğu zaman sembolik ücret alınıyor.

En önemlisi, süreç şeffaf. Araç sahibi test aşamasını görebiliyor. Sistem, vatandaşla karşı karşıya gelen değil; vatandaşı bilgilendiren bir yapıda.

🇫🇷 Fransa – Süre Tanıyan Model

Fransa’da “Contrôle Technique” uygulaması var. Araçlar 4 yaşından sonra 2 yılda bir muayeneye giriyor. Bir eksik tespit edilirse sürücüye genellikle 2 ay tamir süresi veriliyor. Bu süre içinde yapılan tekrar kontrol düşük ücretli oluyor. Burada sistemin mesajı şu: “Aracını düzelt, güvenli hale getir, tekrar gel.” Bizde ise vatandaşın hissettiği çoğu zaman şu oluyor: “Eksik bulduk, tekrar ödeme yap.”

🇳🇱 Hollanda – Muayene ve Onarım Aynı Yerde

Hollanda’daki “APK” sisteminde birçok özel servis hem muayene hem onarım yapabiliyor. Arıza varsa aynı yerde giderilebiliyor. Rekabet olduğu için fiyatlar da daha dengeli.

Vatandaş hem zaman hem maliyet açısından daha az yıpranıyor.

Benim Sorum Şu? 

Araç muayenesi elbette gerekli. Freni tutmayan, farı yanmayan, direksiyon sistemi sorunlu bir araç trafikte olmamalı. Buna kimse itiraz etmez.

Ama şu sorulara cevap arıyorum:

Küçük kusurlar için neden ücretsiz tekrar kontrol olmasın?

Dar gelirli vatandaş için neden indirim uygulanmasın?

Rekabet ortamı neden oluşturulmasın?

Muayene ücretleri neden yeniden değerlendirilmesin?

Devletin görevi güvenliği sağlamak kadar, vatandaşı ekonomik olarak korumaktır da.

Bugün birçok sürücü araç muayenesini bir “güvenlik uygulaması” olarak değil, “zorunlu bir mali külfet” olarak görüyor. Algı bu noktaya geldiyse sistemin kendisini gözden geçirmek gerekir.

Benim talebim çok basit: Güvenlikten taviz verilmesin. Ama vatandaş da ikinci kez cezalandırılmış gibi hissetmesin.

Çözüm var mı? Elbette var.

Yeter ki meseleye sadece teknik değil, sosyal devlet perspektifiyle de bakılsın.